Quy trình phòng cháy chữa cháy đúng chuẩn – những gì bạn cần biết trong năm 2026
Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận hàng nghìn vụ cháy với thiệt hại hàng trăm tỷ đồng, trong đó phần lớn xuất phát từ một nguyên nhân rất đơn giản: không có quy trình phòng cháy chữa cháy rõ ràng hoặc có nhưng không thực hiện đúng. Đáng lo hơn, kể từ ngày 1/7/2025, Luật Phòng cháy chữa cháy mới chính thức có hiệu lực, kéo theo Nghị định 106/2025 tăng mạnh mức phạt vi phạm – lên đến 20–60 triệu đồng với cơ sở không đáp ứng yêu cầu, thậm chí bị đình chỉ hoạt động.
Điều đó có nghĩa quy trình phòng cháy chữa cháy không còn là chuyện "biết thì tốt" mà đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc với cả hộ gia đình lẫn doanh nghiệp trong năm 2026. Bài viết dưới đây hướng dẫn từng bước cụ thể – từ phòng ngừa, trang bị thiết bị đến xử lý đúng cách khi xảy ra sự cố – để bạn không bị động trong bất kỳ tình huống nào.
Bước 1 – Đánh giá nguy cơ và xây dựng phương án phòng cháy
Bước đầu tiên trong quy trình phòng cháy chữa cháy là hiểu được nguy cơ thực sự tồn tại ở nơi bạn đang sống hoặc làm việc. Không thể phòng được thứ mình không nhận ra.
Với hộ gia đình, những nguồn nguy cơ phổ biến nhất bao gồm: bảng điện cũ, dây dẫn không đúng tải, thiết bị điện để ở nơi kín gió, bếp gas đặt gần vật dễ cháy, và thói quen sạc pin thiết bị điện tử qua đêm không kiểm soát. Thực tế, phần lớn vụ cháy nhà dân bắt nguồn từ chập điện hoặc sơ ý bếp gas – không phải từ những nguyên nhân khó đoán.
Với doanh nghiệp, công tác đánh giá cần chi tiết hơn: xác định các khu vực có nguy cơ cao như kho hàng, xưởng sản xuất, phòng kỹ thuật điện; lập danh mục vật liệu dễ cháy và nguồn nhiệt có trong cơ sở; xem xét lại bố trí mặt bằng để đảm bảo lối thoát hiểm không bị che khuất.
Sau khi đánh giá, người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm xây dựng phương án phòng cháy chữa cháy phù hợp, bao gồm sơ đồ thoát nạn, phân công nhiệm vụ từng bộ phận và quy trình xử lý khi có sự cố. Phương án này phải được cơ quan cảnh sát phòng cháy chữa cháy phê duyệt theo quy định hiện hành.
Bước 2 – Trang bị đủ thiết bị phòng cháy chữa cháy theo quy chuẩn mới
Từ ngày 30/12/2025, Quy chuẩn QCVN 10:2025/BCA chính thức có hiệu lực, chuẩn hóa lại toàn bộ yêu cầu về trang bị và bố trí phương tiện phòng cháy chữa cháy cho nhà và công trình. Đây là quy chuẩn kỹ thuật mới nhất mà cả hộ gia đình lẫn chủ cơ sở kinh doanh cần nắm rõ trong năm 2026.
Thiết bị tối thiểu cho hộ gia đình
Nhà ở tại thành phố trực thuộc Trung ương thuộc khu vực không đảm bảo nguồn nước chữa cháy bắt buộc phải trang bị bình chữa cháy và thiết bị truyền tin báo cháy kết nối hệ thống cơ sở dữ liệu PCCC theo quy định. Với nhà ở khu vực khác, Nhà nước khuyến khích (chưa bắt buộc) trang bị đầu báo khói, bình chữa cháy mini phù hợp loại đám cháy phổ biến trong gia đình.
Bình chữa cháy bột ABC là loại được sử dụng rộng rãi nhất, phù hợp với đám cháy chất rắn, chất lỏng và thiết bị điện – ba nhóm nguy cơ phổ biến nhất trong môi trường gia đình và văn phòng. Cửa hàng thiết bị phòng cháy chữa cháy Cứu Hỏa 114 tại Hà Nội hiện cung cấp đầy đủ dòng bình chữa cháy Dolphin do Bộ Công An sản xuất, đã qua kiểm định đầy đủ pháp lý, phù hợp trang bị cho cả hộ gia đình và doanh nghiệp. Bạn có thể liên hệ qua hotline 0825.411.114 hoặc ghé trực tiếp tổng kho tại 90 Trần Thái Tông, Cầu Giấy, Hà Nội để được tư vấn chọn đúng loại thiết bị phù hợp với nhu cầu.
Thiết bị bắt buộc cho cơ sở kinh doanh và nhà xưởng
Với doanh nghiệp, yêu cầu trang bị thiết bị phòng cháy chữa cháy được phân theo 4 nhóm chính: phương tiện chữa cháy tại chỗ (bình chữa cháy cầm tay, xe đẩy chữa cháy, tủ hộp PCCC có vòi lăng phun); hệ thống báo cháy tự động (đầu báo khói, báo nhiệt, chuông còi, nút nhấn khẩn cấp); thoát nạn và chiếu sáng sự cố (đèn exit đúng vị trí cửa thoát hiểm, đèn sự cố hành lang, biển chỉ dẫn thoát nạn); hồ sơ pháp lý đầy đủ và nhân sự được huấn luyện.
Việc lựa chọn sai loại bình chữa cháy hoặc trang bị thiếu so với yêu cầu có thể dẫn đến bị xử phạt hành chính từ 20–60 triệu đồng theo Nghị định 106/2025, thậm chí không được nghiệm thu đưa công trình vào sử dụng.
Bước 3 – Ban hành nội quy và huấn luyện định kỳ
Thiết bị tốt nhưng không có người biết dùng thì cũng vô nghĩa. Đây là lý do bước thứ ba trong quy trình phòng cháy chữa cháy – huấn luyện và ban hành nội quy – quan trọng không kém bước trang bị thiết bị.
Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, từ ngày 1/7/2025, tất cả cơ sở thuộc diện quản lý PCCC đều bắt buộc phải xây dựng và niêm yết nội quy phòng cháy chữa cháy tại vị trí dễ quan sát: lối ra vào, hành lang, bảng tin nội bộ. Nội quy cần được cập nhật ngay khi có thay đổi pháp luật hoặc khi cơ sở phát sinh nguy cơ cháy mới.
Người đứng đầu cơ sở có nghĩa vụ tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC định kỳ cho toàn bộ nhân viên, thành lập đội PCCC cơ sở và duy trì thực tập phương án chữa cháy ít nhất một lần mỗi năm. Đội trưởng và đội phó lực lượng PCCC cơ sở phải có văn bằng hoặc chứng chỉ đào tạo PCCC theo quy định.
Với hộ gia đình, dù không có yêu cầu pháp lý chặt chẽ như doanh nghiệp, mỗi thành viên trong nhà nên biết: vị trí để bình chữa cháy, cách sử dụng đúng quy trình, vị trí cầu dao điện tổng và lối thoát hiểm chính – phụ của ngôi nhà.
Bước 4 – Xử lý đúng cách khi phát hiện cháy
Đây là bước mà nhiều người hiểu sai nhất. Khi xảy ra cháy, phản ứng đầu tiên của hầu hết mọi người thường là hoảng loạn hoặc cố gắng dập lửa bằng mọi cách – không phải lúc nào cũng đúng.
Quy trình xử lý chuẩn khi phát hiện cháy gồm 4 hành động theo đúng thứ tự:
Báo động ngay lập tức: Hô hoán, bấm chuông báo cháy, gọi điện số 114 để thông báo địa điểm, quy mô và tính chất đám cháy. Không nên cố gắng dập lửa một mình rồi mới báo – đây là sai lầm phổ biến khiến đám cháy lan rộng không kiểm soát.
Cắt nguồn điện khu vực cháy: Nếu an toàn để tiếp cận, ngắt cầu dao điện của khu vực xảy ra cháy ngay. Điện là yếu tố khiến đám cháy lan nhanh và cản trở việc dùng nước dập lửa ở một số loại đám cháy.
Sử dụng phương tiện chữa cháy tại chỗ: Với đám cháy nhỏ, mới phát sinh, dùng bình chữa cháy phù hợp để dập ngay trước khi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp đến. Lưu ý: bình bột ABC không dùng dập đám cháy dầu mỡ đang sôi; bình khí CO2 không dùng ngoài trời có gió; bình chữa cháy gốc nước chỉ phù hợp đám cháy chất rắn thông thường.
Tổ chức thoát nạn và bảo vệ tài sản: Theo đúng sơ đồ thoát hiểm đã xây dựng, hỗ trợ người già, trẻ em và người yếu thế ra khỏi khu vực nguy hiểm trước. Không dùng thang máy khi có cháy. Đóng cửa phòng để làm chậm tốc độ lan khói và lửa khi thoát ra ngoài.
Bộ thiết bị phòng cháy chữa cháy phù hợp cho từng nhu cầu
Việc chọn đúng bộ thiết bị phòng cháy chữa cháy ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khi xảy ra sự cố. Dưới đây là gợi ý theo từng đối tượng phổ biến:
Hộ gia đình nhà phố, căn hộ: Bình chữa cháy bột ABC loại 1–2 kg đặt ở bếp, cầu thang và phòng ngủ; đầu báo khói lắp trần nhà; đèn pin sự cố; dây thoát hiểm nếu ở tầng cao.
Văn phòng, cơ sở kinh doanh nhỏ: Bình chữa cháy bột ABC 4–8 kg theo diện tích (trung bình 1 bình/50m²); hệ thống báo cháy tự động; biển chỉ dẫn thoát nạn; đèn exit và đèn sự cố tại lối thoát hiểm.
Kho hàng, nhà xưởng sản xuất: Xe đẩy chữa cháy loại lớn; hệ thống sprinkler (đầu phun tự động); hộp PCCC có vòi lăng tại từng tầng; hệ thống báo cháy địa chỉ; bình chữa cháy CO2 cho khu vực thiết bị điện.
Phương tiện ô tô cá nhân: Bình chữa cháy xe ô tô loại 1–2 kg đặt trong khoang xe, dễ lấy khi cần.
Tổng kho Cứu Hỏa 114 tại 90 Trần Thái Tông, Cầu Giấy, Hà Nội chuyên cung cấp thiết bị phòng cháy chữa cháy thương hiệu Dolphin do Bộ Công An sản xuất, có đầy đủ giấy kiểm định pháp lý, nguồn hàng sẵn kho, hỗ trợ tư vấn kỹ thuật miễn phí. Gọi 0825.411.114 để được hỗ trợ chọn đúng thiết bị phù hợp với nhu cầu và quy mô cơ sở của bạn.
Câu hỏi thường gặp về quy trình phòng cháy chữa cháy
1. Quy trình phòng cháy chữa cháy gồm mấy bước cơ bản?
Quy trình phòng cháy chữa cháy chuẩn gồm 4 bước: đánh giá nguy cơ và xây dựng phương án; trang bị thiết bị đúng quy chuẩn; ban hành nội quy và huấn luyện định kỳ; xử lý đúng cách khi xảy ra sự cố. Các bước này áp dụng cho cả hộ gia đình và doanh nghiệp, chỉ khác nhau về mức độ chi tiết và yêu cầu pháp lý.
2. Hộ gia đình có bắt buộc thực hiện quy trình phòng cháy chữa cháy không?
Có. Theo Luật Phòng cháy chữa cháy 2024 có hiệu lực từ 1/7/2025, nhà ở tại thành phố trực thuộc Trung ương thuộc khu vực không đảm bảo nguồn nước chữa cháy bắt buộc phải trang bị bình chữa cháy và thiết bị báo cháy. Nhà ở khu vực khác được khuyến khích trang bị. Việc phòng cháy là trách nhiệm của mọi người, không chỉ riêng doanh nghiệp hay cơ quan nhà nước.
3. Bình chữa cháy bột ABC dùng được cho những loại đám cháy nào?
Bình chữa cháy bột ABC phù hợp với 3 nhóm đám cháy phổ biến nhất: chất rắn thông thường (gỗ, vải, giấy), chất lỏng dễ cháy (xăng, dầu, cồn) và thiết bị điện. Đây là lý do bình bột ABC được dùng rộng rãi nhất cho hộ gia đình và văn phòng. Không dùng bình bột dập đám cháy dầu mỡ đang sôi trong chảo vì có thể làm dầu văng mạnh gây bỏng.
4. Doanh nghiệp không có phương án phòng cháy chữa cháy sẽ bị phạt bao nhiêu?
Theo Nghị định 106/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 1/7/2025, doanh nghiệp thiếu phương án PCCC, không huấn luyện nhân viên hoặc không trang bị đủ thiết bị có thể bị phạt từ 20–60 triệu đồng, bị đình chỉ hoạt động, thậm chí người đứng đầu có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng.
5. Mua thiết bị phòng cháy chữa cháy cần lưu ý điều gì để đảm bảo đúng quy định?
Bạn cần chọn thiết bị có đầy đủ giấy kiểm định của cơ quan có thẩm quyền, tem nhãn rõ ràng, xuất xứ minh bạch. Ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc từ đơn vị được Bộ Công An chứng nhận. Nên mua tại các tổng kho, đại lý uy tín để đảm bảo hàng chính hãng và được hỗ trợ kỹ thuật sau bán hàng. Liên hệ 0825.411.114 để được tư vấn chọn thiết bị phù hợp với từng loại cơ sở và yêu cầu pháp lý hiện hành.
Nắm rõ và thực hiện đúng quy trình phòng cháy chữa cháy không chỉ giúp bạn tuân thủ pháp luật trong năm 2026 mà quan trọng hơn, đó là cách bảo vệ tính mạng và tài sản của bản thân, gia đình và những người xung quanh trước rủi ro không thể lường trước. Đầu tư cho phòng cháy chữa cháy luôn rẻ hơn rất nhiều so với cái giá phải trả khi sự cố thật sự xảy ra.
